Trong thông báo phát đi về việc Lee Kun-hee qua đời ở tuổi 78, Samsung khẳng định "Di sản của ông ấy sẽ trường tồn". Thật vậy, chính Lee Kun-hee là người đã biến Samsung từ một công ty vô danh, gắn liền với chất lượng kém thành tên tuổi công nghệ hàng đầu thế giới.

Tiếp xúc sớm với Nhật Bản

Ông Lee Kun-hee sinh ngày 9/1/1942 tại làng Uiryeong, miền nam Hàn Quốc, thời Nhật Bản còn chiếm đóng. Ông là con trai thứ ba của nhà sáng lập Samsung Lee Byung-chul. Trước đó ít năm, cha ông đã thành lập Samsung với tư cách là nhà xuất khẩu trái cây và cá khô. Ông được gửi đến Nhật Bản vào năm 11 tuổi, ngay sau khi chiến tranh Triều Tiên kết thúc. Cha ông muốn các con trai học cách xây dựng lại Nhật Bản từ đống tro tàn của Thế chiến thứ hai.

Ông Lee Kun Hee và bố mình, chủ tịch Samsung lúc bấy giờ, ông Lee Byung-chul

Việc sớm tiếp xúc với công nghệ tiên tiến của Nhật Bản sau này đã giúp ông tạo lập nền tảng cho Samsung Electronics bằng cách thành lập liên minh với những công ty như Sanyo, đồng thời nắm bắt các công nghệ sản xuất chip và sản xuất TV.

Ông Lee bắt đầu sự nghiệp của mình tại Tongyang Broadcasting Company, một công ty con của Samsung, vào năm 1966. Ông trở thành chủ tịch tập đoàn vào năm 1987, phá vỡ tập tục Nho giáo truyền thống là người con trai cả lên nắm quyền. 

Cuộc 'đại tu' Samsung lần thứ nhất

Trong cuốn sách "Quản trị kết quả" của Peter Drucker, tác giả kết luận: thành quả mà Lee Kun Hee cống hiến cho Samsung không phải là giúp tập đoàn giải quyết vấn đề trước mắt mà ông đã tìm ra một cơ hội phát triển mới cho công ty. Nếu tập trung vào tháo gỡ khó khăn của tập đoàn thì kết quả tốt nhất thu được cũng chỉ là đưa Samsung quay về trạng thái bình thường ban đầu, chứ không thể mong đợi điều gì xa hơn nữa. Tuy nhiên, nếu tìm ra một cơ hội phát triển mới thì những thành quả vượt bậc được sản sinh ra hẳn sẽ nằm ở một trình độ siêu đẳng khác so với việc giải quyết vấn đề và khôi phục lại vị trí vốn có cho Samsung.

"Chúng tôi đang ở trong một quá trình chuyển đổi rất quan trọng", ông Lee Kun Hee cho biết ngay sau khi nhận vai trò chủ tịch Samsung, trong một cuộc phỏng vấn với Forbes. "Nếu chúng tôi không chuyển sang các ngành sử dụng nhiều vốn và công nghệ hơn, thì sự sống còn của chúng tôi có thể bị đe dọa", ông nói.

Tháng 2/1993, 5 năm sau khi tiếp quản vị trí của cha mình tại Samsung, Lee Kun-hee thất vọng vì không tạo được dấu ấn của mình. Ông đã triệu tập một nhóm giám đốc điều hành của Samsung Electronics đến một cửa hàng Best Buy ở Los Angeles (Mỹ) để kiểm tra thực tế về thương hiệu Samsung. Tại đó, họ trông thấy chiếc TV Samsung nằm trên góc kệ, phủ một lớp bụi, với mức giá rẻ hơn gần 100 USD so với mẫu của Sony.

Tại cuộc họp căng thẳng kéo dài 9 giờ sau đó, Lee đã bắt đầu sự thay đổi chiến lược tại Samsung nhằm giành thị phần thông qua chất lượng chứ không phải số lượng. Công ty sẽ thu hút nhân tài từ nước ngoài và đòi hỏi các giám đốc điều hành cấp cao phải hiểu sâu sắc về thị trường nước ngoài và cách cạnh tranh ở đó. "Điều đó rất giống Mao Trạch Đông khi cố gắng thay đổi tư duy của người Trung Quốc", Chang Sea-jin, Giáo sư tại Đại học Quốc gia Singapore, đánh giá.

Bốn tháng sau cuộc họp ở Los Angeles, Lee gọi các cấp quản lý đến một phòng họp của khách sạn Frankfurt, nơi ông đưa ra kế hoạch "Quản lý mới", khuyến khích các giám đốc điều hành "thay đổi mọi thứ ngoại trừ vợ và con của bạn".

Các cuộc họp diễn ra khá khắc nghiệt, thường kéo dài đến 10 giờ, với những người tham gia thậm chí ngại uống nước vì họ không muốn làm gián đoạn thảo luận của ông Lee khi muốn ra ngoài đi vệ sinh.

Năm 1995, để nhấn mạnh vào chất lượng, ông đã đến thăm một nhà máy của Samsung ở thị trấn Gumi sau khi một lô điện thoại di động bị phát hiện có lỗi.

Theo "Samsung Electronics and the Struggle for Leadership of the Electronics Industry", một cuốn sách xuất bản năm 2010 của Tony Michell, 2.000 công nhân của nhà máy Gumi đã tập trung ngoài sân và buộc phải đeo băng đô có nhãn "Chất lượng là trên hết". Ông Lee và ban giám đốc của mình ngồi dưới một biểu ngữ có nội dung "Chất lượng là niềm tự hào của tôi".

Họ cùng nhau chứng kiến 150.000 điện thoại, máy fax và số hàng tồn kho khác trị giá 50 triệu USD bị đập vỡ thành từng mảnh và bốc cháy. Các nhân viên đã khóc. Các nhà bình luận đánh giá, ông Lee là một lãnh đạo kiểu luôn được thúc đẩy bởi cảm giác khủng hoảng liên tục. Và ông đã truyền điều đó cho các đội ngũ lãnh đạo của mình để thúc đẩy sự thay đổi và chống lại sự tự mãn.

"Môi trường kinh doanh bên ngoài không tốt nhưng lại không có cảm giác lo lắng trong tổ chức, và mọi người dường như bị tự phụ. Tôi cần phải siết chặt một chút và liên tục nhắc nhở các nhà quản lý về cần phải có cảm giác khủng hoảng", ông nhớ lại trong một bài luận viết năm 1997.

Nhờ những quyết định táo bạo, lựa chọn chiến lược của ông Lee Kun Hee, Samsung mới có ngày hôm nay

Lựa chọn bán dẫn

Quyết định này của Lee Kun Hee vào thời điểm đó là vô cùng liều lĩnh, bởi lúc đó, Samsung chỉ được biết đến như một hãng sản xuất hàng điện tử giá rẻ và bán dẫn vốn là thị trường mà Nhật Bản đã đi trước hàng chục năm. 

Sau khi thuyết phục cha mình cũng chính là vị chủ tịch Samsung lúc bấy giờ, năm 1974, Samsung đã mua lại cổ phần của công ty bán dẫn Hàn Quốc. Và đến ngày 15/3/1983 , chủ tịch Lee Byung Chul đã chính thức phát biểu với báo giới về sự kiện Samsung gia nhập thị trường bán dẫn. Đương nhiên, lời phát biểu của chủ tịch Samsung nhận được những cái cười hoài nghi của giới tài chính trong nước. Thế nhưng chưa đầy một năm sau tuyên bố chính thức gia nhập thị trường bán dẫn, Samsung Electronics đã trình làng một sản phẩm gây chấn động đối với các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu. Bất chấp cách biệt kỹ thuật hàng chục năm, Samsung Electronics, một hãng điện tử vô danh mới chân ướt chân ráo bước vào lĩnh vực bán dẫn đã vượt mặt các ông lớn về công nghệ hiện nay để trở thành doanh nghiệp thứ 3 trên thế giới phát triển thành công sản phẩm 64K DRAM. Phải nói thêm rằng, tại thời điểm bấy giờ, 64K DRAM được ví là "kỹ thuật trong mơ" và được sản xuất trong quy mô hạn hẹp bằng công nghệ độc quyền.

Thừa thắng xông lên, tháng 12/1983, Samsung đầu tư nhà máy sản xuất bán dẫn với sự hỗ trợ của 2.000 máy móc và 260.000 công nhân. Đến các nước phát triển cũng phải mất ít nhất một năm rưỡi để xây dựng nên một nhà máy khép kín sản xuất bán dẫn hoàn thiện nhưng Samsung đã làm nên kỳ tích đó chỉ trong vòng vẻn vẹn sáu tháng.

Các doanh nghiệp trên thế giới đã bị sốc sau sự kiện này, nhưng không chỉ dừng lại ở đó, Samsung tiếp tục làm cả thế giới bàng hoàng khi đầu năm 1990, Samsung Electronics tuyên bố sẽ đi tiên phong trong việc đầu tư vào phiến bán dẫn 8 inch. Đây lại là một quyết định liều lĩnh nữa, bởi vào thời điểm đó, thị trường bán dẫn DRAM đang trong giai đoạn đóng băng. Những tên tuổi lớn như Toshiba, NEC, Hitachi thậm chí còn chần chừ chưa muốn đầu tư vào phiến bán dẫn 8 inch và tới tận năm 1993, kích thước chuẩn của một phiến bán dẫn vẫn chỉ là 6 inch.

Cuối cùng, tháng 6/1993, Samsung Electronics là doanh nghiệp DRAM đầu tiên chính thức đưa dây chuyền sản xuất 8 inch vào hoạt động. Samsung đã vượt qua các công ty tên tuổi của Nhật để bám sát IBM làm nên thành công rực rỡ thứ 2 của hãng. Lee Kun Hee chính là người đã đặt nền tảng để Samsung có thể có được lợi thế cạnh tranh trên toàn thế giới trong lĩnh vực công nghệ phiến bán dẫn 8 inch và nhờ đó mà hãng giữ vững được vị trí số 1 trong lĩnh vực bán dẫn.

Lựa chọn kỹ thuật số

Lee Kun Hee từng phát biểu: “Chúng ta có thể tụt hậu trong công nghệ analogue nhưng nhất định phải tiên phong trong công nghệ kỹ thuật số”. Hãng điện tử Samsung Electronics có thể giữ vững vị trí độc quyền trên thị trường TV trong suốt những năm qua là nhờ có lựa chọn sáng suốt và quyết tâm sắt đá này của Lee Kun Hee. Vào thời bấy giờ, các công ty Nhật quá hùng mạnh và không chừa ra một chỗ nào để Samsung Electronic có thể chen chân vào cạnh tranh. Thế nhưng khi thời thế thay đổi, sự chuyển giao giữa thời đại analogue và thời đại kỹ thuật số (vào những năm đầu thập niên 2000) bắt đầu, Samsung đã nhanh nhạy nắm bắt thời cơ này để nghiễm nhiên vượt qua các tên tuổi của Nhật Bản.

Lựa chọn thiết kế

Trong lời phát biểu chúc mừng năm mới năm 1996, Lee Kun Hee đã lựa chọn năm 1996 là “Năm cách mạng về mẫu thiết kế” và đây cũng chính là năm khai sinh tôn chỉ kinh doanh đề cao mẫu mã của Samsung. Theo ông, “thiết kế không chỉ đơn thuần là tạo nên hình dáng hay màu sắc của sản phẩm, mà còn là hành vi văn hóa bắt nguồn từ việc nghiên cứu tính tiện ích của sản phẩm để nâng cao giá trị và chi phối phong cách sinh hoạt của người dùng”. Sau lời tuyên bố đó, Lee Kun Hee đã có hàng loạt động thái đẩy mạnh tập trung vào thiết kế như đưa vào giải thưởng thiết kế trong danh mục các giải thưởng “Tự hào ấn tượng Samsung”. Ông cũng khẳng định khả năng sáng tạo linh hoạt mẫu mã sẽ là tài sản quý báu của doanh nghiệp và quyết định sự thành bại trong kinh doanh. Lee Kun Hee cũng chính là người đứng đằng sau sản phẩm “SGH-T100”, một chiếc điện thoại có thiết kế hoàn toàn khác biệt và tạo thành chuẩn mới của các sản phẩm điện thoại đẹp mắt, thanh lịch nhất nhì thời bấy giờ.

Nhờ đột phá trong thiết kế, SHG-T100 đã đạt mốc doanh số 10 triệu chiếc và là sản phẩm đầu tiên của Samsung chạm tới kỷ lục này. Đây cũng là sản phẩm giúp Samsung lần đầu tiên nắm trong tay 9,8% thị phần điện thoại di động toàn cầu và trở thành nhà sản xuất điện thoại lớn thứ 3 thế giới.

Năm 2007, khi iPhone của Apple xuất hiện, làm mưa làm gió và gây xáo trộn toàn bộ hiện trang thị trường điện thoại di động bình thường, tái cải tổ một “hệ sinh thái điện thoại thông minh mới” và lật đổ nhiều hãng điện thoại trên thế giới, Lee Kun Hee đã nhanh chóng chèo lái con thuyền Samsung chuyển mình đương đầu với những thử thách mới. Năm 2010, Samsung cho ra mắt chiếc điện thoại Galaxy S. Đây là sản phẩm điện thoại thông minh duy nhất có thể trở thành đối thủ ngang sức ngang tài với iPhone. Nếu không nhờ sự thích nghi nhanh chóng, biết đâu đấy, giờ mảng di động của Samsung đã bị rơi vào quên lãng giống như nhiều cái tên khác trên thị trường như Nokia hay Motorola.

Thành công trong thiết kế không chỉ được đánh dấu bằng các sản phẩm di động mà còn là ở mảng TV. Năm 2005, Lee Kun Hee cho triệu tập tất cả giám đốc của tập đoàn tới Milano, kinh đô thời trang và các mẫu thiết kế, để mở cuộc họp với chủ đề “Hội nghị chiến lược thiết kế”. Ông đánh giá, khả năng cạnh tranh của các mẫu thiết kế do Samsung sáng tạo ra chỉ là loại 1,5 và đưa ra yêu cầu phải thực hiện hiện một cuộc cải cách nữa để đáp ứng những tiêu chuẩn hàng đầu thế giới. Lee Kun Hee phát biểu: “Thời gian trung bình để một sản phẩm lọt vài mắt xanh của người tiêu dùng là 0,6 giây, do đó nếu trong một tích tắc ngắn ngủi ấy, chúng ta không thể lôi kéo được bước chân của khách hàng thì cũng đồng nghĩa với thất bại”. Một năm sau tuyến bố cách mạng thiết kế tại Milano, tháng 3/2006, thiết kế của Samsung được nâng lên một tầm cao mới với dòng sản phẩm “TV Bordeux”.

Sự ra đời của chiếc TV Bordeux với thiết kế hình tượng hóa từ hình ảnh một chiếc ly còn lại một chút rượu vang láng đáy thực sự đã làm nên một cuộc cách mạng. Trước đây, TV chỉ cần có chức năng truyền tải hình ảnh, âm thanh, không hỏng học gì thì đã đáp ứng được nhu cầu của người dùng. Thế nhưng sự ra đời của Bordeux đã khiến chiếc TV lột xác trở thành một tác phẩm nghệ thuật. Đó cũng là phút giây lịch sử, sau 34 năm gia nhập thị trường TV, Samsung Electronic đã có thể vươn lên đứng đầu thị trường thế giới. Nhắc tới Samsung, người ta liên tưởng đến một công ty làm ra những chiếc TV đẹp chứ không còn là một công ty chuyên sản xuất hàng điện tử giá rẻ nữa.

Bước chuyển mình của Samsung vào thời đại mới

Samsung bước vào giai đoạn chinh phục toàn cầu vào những năm 2000, sử dụng các thiết bị hào nhoáng và cách tiếp thị bóng bẩy để gắn chặt tên tuổi của mình vào tâm trí người tiêu dùng phương Tây. 

Sự nhạy bén trong kinh doanh của Lee khiến ông được ngưỡng mộ tại Hàn Quốc. Nhưng đồng thời, ông và đế chế mà ông xây dựng cũng bị các nhà phê bình và các cổ đông chỉ trích vì có ảnh hưởng kinh tế, quản trị và phân cấp không rõ ràng cũng như việc chuyển giao tài sản đáng ngờ của gia đình.

Đến năm 2007, ông đã xác định được cuộc khủng hoảng tiếp theo sắp xảy ra đối với Samsung. Trung Quốc đi lên trong lĩnh vực sản xuất cấp thấp, trong khi Nhật Bản và phương Tây vẫn dẫn đầu về công nghệ tiên tiến. Các công ty Hàn Quốc - bao gồm cả Samsung - bị kẹp giữa.

Nhưng khi ông ấy bắt đầu vào cuộc đại tu tiếp theo cho Samsung, những cáo buộc ông trốn thuế hàng tỷ USD nổi lên. Năm 2008, Lee bị buộc tội thao túng một quỹ chính trị và giúp các con ông mua cổ phiếu của Samsung với giá rẻ. Các công tố viên không chứng minh được cả hai cáo buộc, nhưng ông Lee bị kết tội trốn thuế và tham ô. Và thay vì chống lại các cáo buộc, ông đã khiến Hàn Quốc choáng váng khi tuyên bố từ chức trên sóng truyền hình trực tiếp.

"Tôi đã hứa cách đây 20 năm rằng ngày Samsung được công nhận là doanh nghiệp hạng nhất, thì vinh quang và thành quả đều là của các bạn," ông nói vào năm 2008, trước các nhân viên, giọng gần như thì thầm. "Tôi thực sự xin lỗi vì đã không thể giữ lời hứa đó", ông nói. Ông được ân xá vào năm sau và lại được bổ nhiệm làm chủ tịch Samsung vào năm 2010.

Kể từ đó, ông giữ trách nhiệm ít hơn trong tập đoàn và giao quyền cho một đội quân điều hành, đồng thời đề bạt con trai mình, Lee Jae-yong, lên làm phó chủ tịch, để chuẩn bị cho việc chuyển giao quyền lực cuối cùng. Năm 2013, Forbes vẫn vinh danh ông là người Hàn Quốc quyền lực thứ hai, chỉ xếp sau Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon.

Sự tập trung vào khủng hoảng và cách làm việc miệt mài đã giúp Lee phát triển công việc từ kinh doanh của cha mình thành một đế chế kinh doanh rộng lớn với tài sản trị giá 424 nghìn tỷ won (375 tỷ USD) tính đến tháng 5/2020, với hàng chục phân ngành từ điện tử, bảo hiểm, đóng tàu đến xây dựng.

Samsung Electronics đã phát triển từ một nhà sản xuất TV hạng hai thành công ty công nghệ lớn nhất thế giới theo doanh thu, vượt qua các thương hiệu Nhật Bản như Sony, Sharp và Panasonic về chip, TV và màn hình; chấm dứt vị thế thống trị của Nokia và cạnh tranh sòng phẳng với Apple trong lĩnh vực điện thoại thông minh cho đến ngày nay.